Rola Omega-3 w diecie dzieci

Nie podlega najmniejszej wątpliwości, że odpowiednia ilość kwasów omega-3 w diecie jest niezbędna w każdym wieku, jednak ich podaż szczególnego znaczenia nabiera w okresie ciąży, laktacji i w pierwszych latach życia malucha. WNKT, czyli niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe omega 3, są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania mózgu, siatkówki oka, budowy błon komórkowych, funkcjonowania układu nerwowego, odporności itd. Najbardziej pożądany  przez organizm maluchów jest kwas dokozoheksaenowy DHA. 

 

Suplementacja

Zaleca się, aby kobiety w ciąży i karmiące suplementowały DHA w dawce 200 mg/dzień, a w przypadku niskiego spożycia ryb 400-600 mg DHA dziennie Co ważne wykazano też, że bezpieczne jest spożywanie jeszcze wyższej dawki tzn. 1000 mg DHA/dobę czy 2700 mg oleju rybiego na dobę.

Sugeruje się suplementację DHA diety małych dzieci w przypadku niskiego spożycia ryb w dawkach około 100 mg/dobę. Nieliczne badania przeprowadzone w tej grupie wiekowej nie pozwalają na jednoznaczne wskazanie licznych korzyści, ale sugerowane jest zmniejszenie choćby częstotliwości rozwijających się u maluchów infekcji.

Nie zaleca się dodatkowej suplementacji omega-3 u niemowląt karmionych piersią, gdyż mleko matki w pełni pokrywa zapotrzebowanie na ten składnik. Z kolei wyższa zawartość DHA (ok. 0,3% wszystkich kwasów tłuszczowych) w mieszankach dla niemowląt jest związana z korzystnym wpływem na rozwój ostrości widzenia., a w ostatnich badaniach sugeruje się udział DHA nawet 1,5% wszystkich kwasów tłuszczowych w mieszankach dla wcześniaków.

Dzieci urodzone przedwcześnie są najbardziej zagrożone niedoborem DHA dlatego sugeruje się suplementację DHA mieszanek dla tych niemowląt. Jednak dawki nie zostały dokładnie określone.  U niemowląt ważne jest też, że ograniczeniom w suplementacji podlega kwas eikozopentaenowy (EPA), gdyż poprzez konkurencję z kwasem arachidonowym (ARA) może dochodzić do zaburzeń wzrastania. Z kolei DHA nie wykazuje takiego działania.

U starszych maluszków czyli dzieci do 3. roku życia dzienna dawka omega-3 wynosi 150-200 mg/d.  Jeżeli dzieci nie jedzą regularnie ryb, należy rozważyć suplementację.

 

Dlaczego omega 3 są tak ważne?

Zaspokojenie zapotrzebowania organizmu na kwasy tłuszczowe omega-3 pozwala zadbać m.in. o:

  • prawidłowy rozwój ośrodkowego układu nerwowego,in. prawidłową budowę błon komórkowych, co jest szczególnie ważne u dzieci i młodzieży. Warto pamiętać, że niemowlęta otrzymują omega-3 wraz z mlekiem matki, która spożywa ryby lub suplementuje omega-3.
  • Prawidłowy rozwój narządu wzroku poprawa ostrości widzenia, wpływ na budowę siatkówki oka – m.in. stanowi budulec błon komórkowych pręcików i czopków);
  • prawidłowy rozwój psychoruchowy dzieci;
  • działanie przeciwzapalne działanie w organizmie
  • zmniejszenie ryzyka przedwczesnego porodu, a także urodzenia dziecka o niskiej masie urodzeniowej
  • minimalizowanie ryzyka rozwoju alergii oraz atopowego zapalenia skóry (AZS) u dziecka.

 

Dlaczego dla dzieci, ryba powinna być tłusta

Dzieci z zasady lubią ryby, ale analizując dzienniczki żywieniowe widzę, że zazwyczaj są to paluszki rybne lub smażona chuda ryba w panierce, czyli omega-3 nie za wiele…

Tłuszcz pozwala nasycić organizm witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach, tj. A, D, E, K, oraz w przypadku np. oleju rybiego czy niektórych olejów roślinnych dostarczyć wielonienasycone niezbędne kwasy tłuszczowe (WNKT), które z kolei wpływają na mózg, wzrok, masę urodzeniową dzieci, odporność, układ sercowo naczyniowy, choroby typu AZS, choroby neurodegenarcyjne, zespół ADHD i wiele innych.

W związku z tym, że organizm człowieka nie jest w stanie sam produkować kwasów omega-3, należy stosować dietę bogata w te substancje, aby uzupełniać ich stężenie i jest to szczególnie ważne w kontekście dzieci.

 

Co warto dodać do codziennego menu

Najlepszym źródłem DHA tłuste morkie ryby oraz glony, jednak dzieci jedzących glony znam nie wiele. Dlatego warto aby tłuste ryby morskie były serwowane co najmniej 2 razy w tygodniu.  Warto pamętać też o źródłach roślinnych czyli ALA, którego dostarczy świeży tłoczony na zimno olej lniany, nasiona lnu, nasiona chia czy orzechy włoskie.

Produkt

Wartość DHA w 100g

Łosoś atlantycki, hodowlany, gotowany

1457 mg

Łosoś atlantycki, dziki, gotowany

1429 mg

Makrela surowa Atlantyk

1401 mg

Tuńczyk błękitnopłetwy, świeży gotowany

1141 mg

Śledź atlantycki gotowany

1105 mg

Tuńczyk błękitnopłetwy, świeży surowy

890 mg

Śledź pacyficzny gotowany

883 mg

 

Skąd się bierze DHA w rybach?

DHA znajduje się w przede wszystkim w tłustych rybach morskich i oceanicznych żyjących w zimnych wodach. Początkowo syntetyzowany jest przez mikroalgi. W momencie spożycia fitoplanktonu przez ryby następuje gromadzenie się kwasów w ich tkankach.

Zawartość kwasów omega-3 w rybach jest bardzo różna. Gatunki takie jak: łosoś, makrela, tuńczyk czy śledź, a więc tłuste ryby, zawierają więcej DHA niż przykładowo dorsz czy krewetki. Ilość tego kwasu zależy również od pożywienia, jakim ryby są karmione, ich akwenu czy pory roku. Według analiz przeprowadzonych w Szkocji zawartość DHA oraz EPA w rybach w latach 2006–2015 znacznie spadła, co wiąże się ze zmianą pokarmu dla ryb.

 

Wpływ DHA zaczyna się w łonie mamy

DHA pełni niepowtarzalną rolę w mózgu zarówno dorosłych jak i dzieci, przede wszystkim dlatego, że uczestniczy w metabolizmie komórek glejowych, a także błony komórkowej neuronów. W mózgu jest go 250–300 razy więcej niż EPA i stanowi około 10% suchej masy mózgu. Odgrywa również rolę w rozwoju funkcji siatkówki oka, wpływając na ostrość widzenia. Jest to niezwykle ważny dla jeszcze nienarodzonych maluchów, a to dlatego, że przyczynia się do rozwoju psychomotoryki dziecka, rozwoju mózgu i już wspomnianej siatkówki oka.

Wpływa na neurogenezę, proliferację i wzrost aksonów, jak również na masę urodzeniową niemowląt oraz długość trwania ciąży. Kwasy omega-3 przyczyniają się również do ochrony układu sercowo-naczyniowego.  Z kolei u kobiet w ciąży zmniejsza ryzyko pojawienia się depresji poporodowej. Zmniejszają poziom trójglicerydów, obniżają ciśnienie krwi oraz agregację płytek, jak również przyczyniają się do spadku podatności serca na zaburzenia jego rytmu pracy.

 

Układ nerwowy maluszka

Kwasy omega-3 odgrywają kluczową rolę w rozwoju i pracy mózgu. Wykazano ponadto, że omega-3 poprawiają ukrwienie mózgu, mają kluczowe znaczenie dla pompy sodowo-potasowej ze względu na transmisję impulsów nerwowych. Ponadto biorą udział w transporcie glukozy we krwi i przyczyniają się do wzrostu integralności neuronów. Co ważne, istniej związek pomiędzy regularnym przyjmowaniem kwasów omega-3, a szybszym rozwojem ,poziomem koncentracji i skupienia uwagi na wykonywanym zadaniu. Ponadto dzieci których dieta bogata jest w omega-3 odznaczają się większą zdolnością do zapamiętywania, a także mają lepszą koordynację ruchową.

 

Zmysł wzroku

Już w brzuchu mamy dostarczanie odpowiedniej dawki DHA może chronić przed retinopatią. Retinopatia oznacza upośledzenie widzenia na skutek nieprawidłowości w strukturze siatkówki oka. Na rozwój siatkówki ma wpływ wiele czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Jednak najistotniejszym czynnikiem ryzyka zaburzeń siatkówki jest wcześniactwo, szczególnie urodzenie dziecka przed 32. tygodniem ciąży z masą urodzeniową poniżej 1500 g.

Schorzenie to może z czasem prowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku. Co ciekawe udowodniono również, że dzieci, które rzadko bądź wcale nie jedzą ryb, częściej mają wady wzroku. Wykazano także, że niski poziom kwasów omega-3 u dorosłych jest podstawową przyczyną zwyrodnienia plamki żółtej oraz utraty wzroku.

 

Omega-3 u dzieci w aspekcie IQ

Każda mama chciałaby by jej dziecko miało wysoki poziom IQ. I możemy mieć na to realny wpływ. Istnieje powiązanie pomiędzy poziomem omega-3, a IQ. Dzieci, których matki jadają regularnie ryby w zaawansowanej ciąży mają wyższe IQ niż dzieci, których matki nie spożywały tego składnika w tym okresie. Suplementacja omega-3 u dzieci ma istotny wpływ na przyspieszenie zdolności przetwarzania informacji, lepszą percepcję wzrokową oraz lepszą zdolność skupiania uwagi. Jest to niemiernie ważne w dzisiejszym „przebodźcowanym” świecie.

 

Alergie i AZS

Alergie to kolejne zaburzenie wobec, którego rola omega-3 nabiera znaczenia. Okazuje się, że s znacząco niższe ryzyko wystąpienia alergii w starszym wieku mają dzieci mam, które w ciąży spożywały olej rybi. Suplementacja omega-3 przez mamę jest związana z niższym poziomem komórek odpowiadających za odpowiedź immunologiczną i zmniejsza ryzyko wystąpienia IgE zależnych chorób alergicznych jak egzema czy alergia pokarmowa u malucha. Ponadto są dowody na to, że suplementacja olejem rybim bogatym w DHA i EPA przez okres 10 miesięcy łagodzi objawy astmy oskrzelowej u dzieciaków, także naprawdę warto mieć to na uwadze.

 

Autyzm

Autyzm to neurorozwojowe zaburzenie, które występuje u więcej niż 1% dzieci. Nie ma dowodu naukowego na skuteczność terapii łagodzącej główne objawy autyzmu, jednak często korzysta się z terapii uzupełniających, w tym suplementacją kwasami omega- 3 . U dzieci z autyzmem zanotowano niższy poziom omega-3 niż u dziećmi bez stwierdzonego ASD.

 

ADHD

Zawartość kwasów tłuszczowych omega-3 w mleku jest zależna od ich zawartości w diecie kobiety, a zatem od częstości spożycia ryb. Mamy jedzące sporo ryb mają dzieci z wyższym IQ i mniejszym ryzykiem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej- ADHD. Choć jak wiadomo nie jest to jedyny czynnik determinujący.

Co jednak ważne badania pokazują, że suplementacja kwasów omega-3 może być pomocna przy redukcji objawów ADHD u dzieci oraz może podnieść ich zdolności poznawcze w tym pamięć, zdolność do nauki i koncentracji.

 

Układ odpornościowy

Sprawnie funkcjonujący układ odpornościowy, szczególnie w obecnych czasach jest na wagę złota. Tu też mogą pomóc kwasy omega-3. Badania naukowe wskazują na pozytywny wpływ suplementacji omega-3 przez matkę na mikrobiom i funkcję układu immunologicznego u potomstwa.

Kwasy DHA i EPA zwalczają reakcję zapalną oraz przyspieszają proces gojenia, uczestniczą w syntezie eikozanoidów, czyli biologicznie czynnych substancji, które modulują działanie komórek obronnych – limfocytów. Dzięki temu organizm jest w stanie generować odpowiedź immunologiczną adekwatną do danego typu czynnika patogennego. Ponadto wspierają fagocytozę przez makrofagi i neutrofile oraz różnicowanie się limfocytów T.

 

Dietetyk kliniczny

Agnieszka Ślusarska-Stansizewska

 

Bibliografia

Materac E, Marczyński Z, Bodek KH. (2013).Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w organizmie człowieka, Bromat. Chem. Toksykol. 2, 225-233.

Czajkowski K Czerwionka- Szaflarska M, Charzewska J, Chybicka A, Dobrzańska A, Gruszfeld D, Imiela JR, Jackowska T, Kaczmarski M, Helwich E, Poręba R, Książyk JB, Lauterbach R, Lukas W, Mojska H, Radowicki S, Ryżko J, Socha P, Walkowiak J, Weker H. (2010).Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3. Pediatra Polska, 85, 597-603.

Karr JE, Alexander JE, Winningham RG.(2011).Omega- 3polyunsaturated fatty acid and cognition throughout the lifespan: A review. Nutritional Neuroscience, 14.

Swanson D, Block R, Mousa SA.(2012).Omega- 3 Fatty Acids EPA and DHA: Health Benefits Throughout Life. Advances in Nutrition, 3, 1-7.

Raine A Portnoy J, Liu J, Mahoomed T, Hibbeln J. (2016). Reduction in behaviour problems with omega-3 supplementation in children aged 8-16years: A randomized, double-blind, placebo-controlled, stratified, parallel- grouptrial. J Child Psychol Psychiatry, 56, 509-520.

Amminger GP, Berger G, Schafer M, Klier C, Feucht M.(2007). Omega-3 Fatty Acids Supplementation in Chilren with Autism: A double-blind Randomized, Placebo-controlled Pilot Study. Biological Psychiatry, 61, 551-553.

Mankad D, Dupuis A, Smile S, Roberts W, Brian J, Lui T, Genore L, Zaghloul D, Laboni A, Margaret P, Marcon A, Anagnostou E. (2009). A randomized, placebo controlled trial of omega-3 fatty acids in the treatment of young children with autism. Molecular Autism, 6.

Meiri G, Biochovsky Y, Helmaker RH.(2009). Omega 3 Fatty Acid Treatment in Autism. Journal of Child and adolescent Psychopharmacology, 19, 449-451.

Thomas R, Sanders S, Doust J, Beller E, Glasziou P.(2015). Prevalance of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A systematic Review and Meta-analysis. Pedriatrics, 146.

Parletta N, Niyonsenga T, Duff J.(2016). Omega- 3 and omega- 6 Polyunsaturated Fatty Acid Levels and correlations with symptoms in children with attention deficit hyperactivity disorder, autistic spectrum disorder and typically developing controls. Plos One.

Manor I, Magen A, Keidar D, Rosen S, Tasker H, Cohen T, Richter Y, Zaaroor-Regev D, Manor Y, Weizman A. (2012).The effect of phosphatidylserine containing omega-3 fatty-acids on attention-deficit hyperactivity disorder symptoms in children: A double-blind placebo-controlled trial, followed by an open-label extention. European Psychiatry, 27, 335-342.

Gale CR, Robinson SM, Godfrey KM, Law CM, Schlotz CM, Schlotz W, O’Callaghan FJ. (2008). Oily fish intake during pregnancy- association with lower hyperactivity but not with higher full-scale IQ in offspring. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 49.

Portillo-Reyes V, Perez-Garcia M, Loya-Mendez Y, Puente AE.(2014). Clinical significance of neuropsychological improvement after supplementation with omega-3 in 8-12 years old malnourished Mexican children: A randomized, double-blind, placebo and treatment clinical trial. Reserch in Developmental Disabilities , 35, 861-870.

Kościej A Skotnicka-Graca U, Ozga I.(2017). Rola wybranych czynników zywieniowych w kształtowaniu odporności u dzieci. Probl Hig Epidemiol, 98, 110-117.

Calder PC, Carr AC, Gombart AF, Eggersdorfer M. (2020).Optimal Nutritional Status for a well- functioning Immune System is an important factor to protect against Viral Infections. Nutrients, 12.

Gutierrez S, Svahn SL, Johansson ME. (2019).Effects of omega-3 fatty acids on immune cells. International journal of Molecular Sciences, 20.

Nemets H, Nemets B, Apter A, Bracha Z, Belmaker RH.(2006). Omega-3 Treatment of Childhood Depression: A controlled, double-blind Pilot Study. The American Journal of Psychiatry, 163, 1098-1100.