Fotoprotekcyjna – rola diety

Lato za pasem, a wraz z nim wystawianie naszej skóry na działanie promieni słonecznych. Co jak co, ale kąpiele słoneczne to czysta przyjemność, a lekko opalona skóra, zawsze wygląda świeżo i pięknie. Odpowiednia dzienna dawka promieni UV wykazuje pozytywne działanie dla skóry. Jednym z takich mechanizmów jest skórna synteza witaminy D, będąca najważniejszym źródłem tej witaminy dla organizmu.

Jednak pamiętajcie, że aby pozostawała zdrowa- skóra wymaga odpowiedniego pielęgnowania zarówno od wewnątrz, jak i od zewnątrz. Lato jest szczególnym okresem, w którym czynniki zewnętrzne, takie jak suche powietrze, wysoka temperatura, częsta ekspozycja na słońce, powodują, że stan naszego cennego i największego w ciele organu, może znacząco się pogorszyć. 

 

WPŁYW PROMIENIOWANIA UV NA STAN SKÓRY

Słońce mimo, że przyjemne to dla skory niestety może być szkodliwe.  Słońce emituje promieniowanie ultrafioletowe (UV), na które składa się promieniowanie UVA (320‐400 nm), UVB (280‐320 nm) and UVC (200‐280 nm). Cały zakres promieniowania UVC oraz 95% promieniowania UVB jest absorbowany przez  warstwę ozonową stratosfery.  Do powierzchni Ziemi dociera natomiast promieniowanie UVA i tylko około 5% UVB. Ciągle zmniejszająca się warstwa ozonowa prowadzi do zwiększenia narażenia na szkodliwe promieniowanie UVB, co związane jest z negatywnym wpływem na zdrowie człowieka. Promieniowanie UVC to fale o najkrótszej częstotliwości i jednocześnie największej energii. Promieniowanie to jest prawie w całości pochłaniane przez warstwę ozonową, dlatego nie dociera do powierzchni ziemi[1].

 

FOTOSTARZENIE CO TO TAKIEGO?

Fotostarzenie czyli starzenie się skóry pod wpływem nadmiernej ilości światła jest nasilane przez inne czynniki środowiskowe takie jak dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, klimat oraz promieniowanie UV [14, 29]. Określenie „fotostarzenie” odnosi się do wielu destrukcyjnych zmian nie tylko w wyglądzie, ale także w funkcji i strukurze skóry. Przyczyną jest nadmierna i długotrwała ekspozycje na promieniowanie ultrafioletowe oraz sztuczne promieniowanie UV, np. w solarium[2].

Objawy fotostarzenia to nie tylko szybsze tworzenie się zmarszczek. To także takie zjawiska, jak przebarwienia lub inne zmiany widoczne na skórze: suchość skóry, głębsze bruzdy, odbarwienia (utraty pigmentu),zwiotczenie skóry, pajączki naczyniowe.
Ekspozycja słoneczna powoduje również rozkład witaminy C w skórze, co w znacznym stopniu przyczynia się do osłabienia układu odpornościowego skóry SALT (Skin Associated Lymphoid Tissue). Promieniowanie UVA i UVB  może przyczyniać się do  niszczenia witaminy A oraz wystąpienia reakcji alergicznych skóry[3]

A co najważniejsze WHO sklasyfikowała promieniowanie UV jako czynnik rakotwórczy o udokumentowanym działaniu u ludzi. Czynnik ten odpowiada za najczęstsze typy nowotworów skóry, takie jak: rak podstawnokomórkowy, rak płaskonabłonkowy i czerniak [4]

 

WPŁYW ŻYWIENIA NA OCHRONĘ SKÓRY

Badania coraz częściej pokazują, że to, co jemy, ma odzwierciedlenie w wyglądzie skóry. Dlatego dieta powinna być jak najbardziej naturalna, bez cukru i produktów o wyoskim IG, a także bez nadmiaru soli, kofeiny, tłuszczy nasyconych i trans. Szacuje się, że za 40-50% symptomów starzenia skóry, głównie utratę jędrności, powstawanie zmarszczek i przebarwień odpowiadają cukry[5]. W procesie glikacji tworzą się cząsteczki AGE (Advanced Glycation End-Products), które niszczą białka, a w szczególności kolagen i elastynę, co powoduje zmiany struk- turalne w skórze, jej zwiotczenie i utratę elastyczności.[6]

Coraz więcej prac klinicznych sugeruje związek między dysbiozą jelit a stanami zapalnymi skóry. Mechanizmy molekularne zaangażowane w ten związek są dopiero poznawane, ponieważ związek między jelitami a skórą jest wieloczynnikowy i obejmuje komunikację między skórą i jelitami a układem nerwowym, hormonalnym i immunologicznym3

 

FOTOPROTEKCYJNE DZIAŁANIE SKŁADNIKÓW POŻYWIENIA

Najlepiej przebadaną grupą o potencjale fotoprotekcyjnym są karotenoidy, hamujące stres oksydacyjny i zmniejszające wrażliwość na rumień wywołany promieniami UV.

Astaksantyna to jeden z najsilniejszych antyoksydantów. Moc astaksantyny, jako przeciwutleniacza, jest 14 razy silniejsza niż witaminy E, 54 razy silniejsza niż β-karotenu oraz 65 razy silniejsza niż witaminy C [7]. Wykazuje następujące właściwości przeciwdziała procesom starzenia i związanym z nimi zmianom (zmarszczki, wysuszenie skóry, piegi, plamy starcze, degradacja kolagenu), wzmacnia ochronę przeciwko promieniowaniu UV, zmniejsza stany zapalne.

Zielona herbata jest źródłem katechin, które wykazują silne właściwości antyoksydacyjne.Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że spożywanie zielonej herbaty  skutecznie chroni przed niekorzystnymi skutkami promieniowania słonecznego. Ze wszystkich katechin galusan epigallokatechiny wykazuje najsilniejszą aktywność biologiczną. W badaniach in vitro wykazano, że chroni on skórę przed uszkodzeniami oksydacyjnymi wywoływanymi przez promieniowanie UV oraz chroni przed nowotworami skóry przez przyspieszanie naprawy DNA [8]

Z kolei B-karoten warunkuje prawidłowe rogowacenie nabłonków i opóźnia procesy starzenia organizmu [9]. Źródłem pokarmowym β-karotenu są m.in. marchew, słodkie ziemniaki, papryka czerwona, arbuz, morele, dynia, brzoskwinia, papaja oraz szpinak [10].

Witamina A chroni przed szkodliwymi skutkami promieniowania UV (zapobiegają zmianom aktywności komórkowej dysmutazy ponadtlenkowej i peroksydazy glutationowej). Dzięki stymulacji wytwarzania kolagenu oprawiają strukturę i spoistość naskórka, wygładzają skórę i redukują zrogowaciały naskórek, powodują rozjaśnienie przebarwień posłonecznych i hormonalnych, redukują produkcję łoju i zmian trądzikowych, zwężają pory, wygładzają i zmniejszą drobne zmarszczki mimiczne Zalecane dzienne zapotrzebowanie: kobiety 700 μg równoważnika retinolu, mężczyźni 900 μg . Źródłem witaminy A są żółtko jaj, wątroba, łosoś, skorupiaki, mleko i sery żółte

Inną witaminą rozpuszczalną w tłuszczu niezbędną naszej skórze, nie tylko latem, jest witamina E. Witamina E chroni kolagen przed działaniem peroksydazy lipidowej, stabilizuje błonę komórkową, zapewnia ochronę przed fotokancerogenezą. Synergistycznie działa fotoprotekcyjnie wraz z witaminą C. Zalecane dzienne zapotrzebowanie: kobiety 8 mg, mężczyźni 10 mg. Źródło: oleje roślinne: z nasion pszenicy, słonecznikowy, kukurydziany, sojowy, zielone warzywa liściaste, kiełki pszenicy, orzechy, słonecznik, migdały, niektóre gatunki mięsa, jaja.

Latem nie można zapomnieć też o witaminie C, która odpowiada za stymulację syntezy kolagenu, uczestniczy w procesie dojrzewania i regeneracji tkanki łącznej, zwiększa gęstość skóry właściwej, poprawia elastyczność, spłyca drobne zmarszczki powierzchniowe, wspomaga gojenie ran i oparzeń słonecznych. Zalecane dzienne spożycie: kobiety jest bardzo niskie bo 75 mg, mężczyźni 90 mg. Jednak wielu specjalistów rekomenduje wyższy udział witaminy C w diecie. Źródło: natka pietruszki, czerwona papryka, czarna porzeczka, kiwi, truskawki, maliny, owoce cytrusowe, brokuł.

Działanie przeciwzapalne, przeciwstarzeniowe wykazują witamina D3 oraz kwasy omega-3 (DHA, EPA, ALA) oraz synergistyczne ich działanie. Niestety żadne antyoksydanty czy kwasy tłuszczowe nie zapewniają pełnej ochrony przed słońcem, dlatego warto pamiętać o rozsądnym korzystaniu z promieni słonecznych i stosowania środków przeciwsłonecznych.

 

PICIE WODY A NAWILŻENIE SKÓRY

Nasza skóra jest głównie zbudowana z wody, dlatego też jej regularne picie jest niezbędne, by zapewnić jej odpowiednie  funkcjonowanie, a także napięcie i elastyczność. Mimo szeroko rozpowszechnionych informacji odpowiedź, jak wypijana woda wpływa na wygląd skóry, jest niejednoznaczna. Wyniki nielicznych badań wskazują, że zalecane dzienne spożycie wody (średnio dla kobiet 2 l/ dzień, a mężczyzn 2,5 l/ dzień) korzystnie wpływa na funkcje skóry i nawodnienie. Jednak w indywidualnym podejściu lepszy wydaje się przelicznik 30-35 ml/kg masy ciała.

Z powyższego wynika, że zdrowa pełna antyutleniaczy dieta jest wskazana w profilaktycznym dbaniu o skórę, także w kontekście ochrony przed szkodliwym spektrum promieniowania słonecznego.

 

Dietetyk kliniczny

Agnieszka Ślusarska-Staniszewska

 

[1] https://www.researchgate.net/profile/Bozena-Muszynska/publication/335433054_Surowce_i_substancje_pochodzenia_naturalnego_stosowane_w_fotoprotekcji/links/5d6cebd14585150886066ac3/Surowce-i-substancje-pochodzenia-naturalnego-stosowane-w-fotoprotekcji.pdf

[2] Rittle L, Kang S, Voorhees JJ, Fisher GJ. Induction of collagen by estradiol: difference between sun-protected and photodamaged human skin in vivo. Archives of Dermatology 2008, vol. 144(9): 1129-1140

[3] https://food-forum.pl/artykul/pielegnacja-skory-latem-jak-ja-odzywiac-by-byla-zdrowa-i-promienna

[4] http://www.who.int/uv/uv_and_health/en/

[5]M. Kostecka, J. Kostecka: Wpływ diety na wygląd skóry, Kosmetologia Estetyczna, 2(4), 2013, 263-266

[6] R. Katta, S.P. Desai: Diet and dermatology. The role of dietary intervention in skin disease, Journal of Clinical Aesthetic Dermatology, 7(7), 2014, 46-55.

[7] Igielska-Kalwat J., Nowak J.: Zastosowanie kantaksantyny w przemyśle kosmetycznym, Dokonania Młodych Naukowców, Wrocław 2014

[8] Katiyar SK. Green tea prevents non‐melanoma skin cancer by enhancing DNA repair. Arch Biochem Biophys 2011, 508(2): 152‐158.

[9] Burri B.J.: Beta-carotene and human health: a review of cur- rent research. Nutr. Res., 1997; 17: 547-580

[10] Sikora E., Cieślik E., Topolska K.: The sources of natural an- tioxidants. Acta Sci. Pol. Technol. Aliment., 2008; 7: 5-17